Gelin Alma Merasimi

Gelin alma, gelinin baba ocağından alınıp oğlan evine götürülmesi sırasındaki uygulamaları içerir.

Kız beğenme, görücülük, dünür, söz kesme, nişan, düğün hazırlığı, çeyiz düzme, kına gecesi derken sıra asıl düğün günü olarak da adlandırılan gelinin oğlan evine götürülmesine gelir.

Bölgelere göre farklı olmakla birlikte genelde bir hafta, üç gün veya iki gün süren düğünlerde son gün gelin almadır. Perşembe veya son zamanlarda Pazar gününe rastlayan bugüne “gelin götürme, kız alma/çıkarma, hak alma, gelin savması, gelin göçürme” gibi çeşitli isimler verilmektedir.

Düğün alayı, camiden anons yapılarak, komşulara davetiye gönderilerek veya davul – zurna eşliğinde düğün kahyasının tüm evleri dolaşıp herkesi davet etmesi ile oluşturulur. Öğle üzeri veya öğleden sonra yol yakınsa yürünerek, uzaksa arabalarla gidilir. Gelin almaya gidenlere: Seğmen, gelinci, düğüncü, yengeci, dünürsü, gellancı, gelin götürücü, hakçı adları verilir. Gelin almaya; davetliler, oğlan tarafı yakınları (elti, görümce, kaynata, amca vb.) ve son zamanlarda damat gitmektedir. Gelinin kaynanası gelin almaya gelmez, gelini evde bekler.

Düğün alayı kız evine, düğün bayrağı önde olmak üzere davul-zurna eşliğinde gider.

-Bazı yörelerde kız evi ile oğlan evinin 2 ayrı bayraklı düğün alayı olur. Kız evi düğün bayraklıları oğlan tarafını köy sınırında bekler ve karşılaştıklarında oğlan tarafına sorular sorarlar. Kız tarafının sorularına erkek tarafı cevap verebilirse birlikte eğlenirler, bilemezlerse kız tarafına “bayrak yolu” (para) verilir.

-Buna benzer bir uygulama da istedikleri bir şeyin sözünü almak için kız tarafı delikanlılarının, düğün alayını yumurta ve taş yağmuruna tutmasıdır.

-Düğün alayı kız evine yaklaşınca delikanlılar urgan gerip, urgan parası almadan yol vermezler.

 

Kız Evine Gelindiğinde Yapılanlar

-Kız evine gelen oğlan tarafı kadınları içeri girmek için kapı bıçağı/kapı parası verirlerken diğer gelenler dışarıda bekler. Kadınlar içeride gelini hazırlarlar.

-Kız evi önünde bekleyenler davul-zurna eşliğinde oynarlar, halay çekerler, oyunlar çıkarırlar, silah sıkarlar. Geçmişte özellikle erkeklerin güreş tuttuğundan, at ve cirit yarışı düzenlediklerinden söz edilir.

-Gelin alıcılar uzak yerden geliyorsa komşularca paylaşılarak yemek verilir.

 

Gelinin Baba Evinden Çıkarılışı:

Kız babasından izin alındıktan sonra sıra gelinin çıkarılmasına gelir. Gelinin beline babası ya da erkek kardeşi tarafından kırmızı kuşak bağlanır. Ailesiyle helalleşir. Bazı yörelerde babasının elini ayağını öper, babası da ona koç koyun bağışlar. Gelinin sandığına oturan kardeşine de sandık parası ödenir. Bu arada gelin yas eder.

 

Konya’da kız  ağlaması denilen yas örneği:

 

Evimizin önü mersin

Ellemen dalında ersin

Gelin olup gidiyorum

Çağırın da babam gelsin

 

Niğde’den bir örnek:

 

Ocağımızın taşı gara

Ciğerimin başı yara

Sabahtan kalk garip anam

Yana yana evlat ara

 

Kız annesinin söylediği yas:

 

Şu görünen ekin mola

Ekin değil purçağ imiş

Kız anadan ayrılması

Yalan değil gerçeğ imiş

 

Gelin almaya gelen kadınların söylediği ilahi:

 

Al bayrağın yeşili

Tuttuk cennet kuşunu

Selam söylen damada

Getiriyok eşini

 

-Gelinin bir koluna kendi aile büyüklerinden birisi diğerine oğlan tarafı akrabalarından birisi, son zamanlarda ise bu kişi doğrudan damat olmaktadır.

– Gelin kapıdan çıkarken yeni evine bereketiyle gitsin diye başına buğday, çerez, leblebi şeker, vb. saçılır ya da buğday ve para ayakkabısının içine konur.

-Bacayı ve kapının arkasına tekmeler ki huyu baba evinde kalsın.

-Gelin kapının arkasına tükürür, eşiğe niyaz eder.

-Gelinin sırtına yumruk vurulur, sağ koluna Kur’an sol koluna ekmek sıkıştırılır. Annesi evden ekşi hamur, süpürge, oklava gibi eşyalar verir.

-Gelin evden çıkarılmadan oğlan tarafı kızın erkek kardeşine kapı parası ödemek zorundadır. Bolu’da kızın erkek kardeşi kapının üstüne bıçak saplar. Oğlan tarafından bahşiş alıp da o bıçak oradan indirilmedikçe kız evden çıkarılamaz.

-Gelin almaya gelenlerin arabalarına takmaları için kız evi tarafından basma, tülbent vb. verilir.

-Gelinin dualar veya davul-zurnanın çaldığı gelin alma havası eşliğinde çıkarıldığı da olur.

-Gelin, gelin arabasına bindirilmeden arabanın etrafını 3 kere dolaşarak sağ taraftan biner. Arabaya bindirilen geline bahtının açık olması ve geleceğinin aydınlık olması amacıyla ayna tutulur. Kötü etkilerden uzaklaşsın ve kötü huylarını geride bıraksın diyerek arkasından testi, şişe kırılır. Yeni yaşamı akıcı ve temiz duyguları içersin diye arkasından  su serpilir.

 

Gelinin Oğlan Evine Götürülüşü:

Geline köyün içi ve etrafı, evliliğe koruyuculuk kazandıracağı inancıyla cami, ölmüş olan oğlan tarafı büyüklerini memnun etmek ve sonunun ölüm olduğunu görüp ona göre davranmasını sağlamak amacıyla mezarlık etrafı dolaştırılır. Bu sırada uygun alanlarda durularak davul-zurna eşliğinde oyunlar oynanır, at yarışları yapılır, silahlar atılır.

-Önceleri damadın gelin almaya gelmediği zamanlarda bir çocuk gelinin evinden aldığı yastığı veya gelinin yüzüğünü, ayakkabısını damada götürüp bahşiş alırdı. Böylece gelin alayının yola çıktığı da haber verilmiş olurdu.

-Bir haberci önden giderek gelinin kayınvalidesine gelini aldıklarını söyler ve bahşiş alır.

-Dolaşma sırasında gelin alayının önü çocuklar veya delikanlılar tarafından urgan tutulmak suretiyle kesilir ve bahşiş istenir.

-Önceleri çobanlar at üstünde götürülen gelinin önüne koç çıkarırlarmış. Gelin atın üzerinden eğilip koçu yukarı kaldırabilirse koç gelinin olur, aksi halde çobana düğün sahibi bahşiş verirmiş.

 

Gelin Oğlan Evine Gelmesi ve Arabadan İndirilmesi

Gelin arabadan inmeden önce kaynana veya kayınbaba indirmelik veya üzengilik olarak adlandırılan hediye vermek zorundadır. Bu hediye tarla, koç, koyun olabilmekte, ailelerin varlık durumlarına göre değişmektedir. Bazen etraftakiler kaynanaya “ne bağışladın?” veya “gelinin ayağı topal inmiyor” sözlerine karşılık “oğlumu bağışladım” veya “koç gibi oğlan bağışladım” karşılığını verdiği olur.

Gelin daha arabadayken doğurgan olmasını sağlamak amacıyla kucağına çocuk verilir.

-Gelin arabadan indirilmeden orada bulunanlar hoca eşliğinde dua ederler. Duadan sonra gelin dayanıklı ve sağlam olması amacıyla ters çevrilmiş kazana ve üzerindeki kaşığa bastırılarak kaşığı kırması sağlanır.

-Yine sağlam ve dayanıklı olması amacıyla gelin saca, hayvan derisinden yapılmış kendire bastırılır.

-Koyunun uysallığına sahip olması dileği ile koyun postuna bastırılarak indirilmesi yaygın bir uygulamadır. Gelin arabadan indirilirken kurban kesilir kanı gelinin alnına sürülür, kanın üzerinden atlatılır.

-Doğurgan olsun ve yeni evine bereketiyle gelsin diye damdan gelinin başına üzüm leblebi, fındık, fıstık, iğde, üzüm serpilir.

-Gelinin, inançlı olmasını sağlamak amacıyla bir koluna Kuran diğerine ekmek konur veya eline Kuran ile ayna verilir.

-Gelinin kötü huylarının yok edilmesi, söz dinleyen bir ev kadını olmasını sağlamak amacıyla evin damı üzerinden çömlek atılarak kırılır. Bazen de geline bardak kırdırılır.

-Yeni evindekilerle geçimi uyumlu ve tatlı olsun diye gelin kapıya kadar yol üzerine yağ, bal karışımı döker. Damat elma ve portakalı yerde parçalar, havaya ateş eder.

-Gelin kapının önüne geldiğinde duvağı açılarak yine aynı amaçlarla ağzına yağ-bal sürülür, tatlı yalatılır. Bir lokum ya da şeker ikiye bölünerek veya pekmez ile tereyağından birer lokma geline ve damada ya da geline ve kaynanaya yedirilir.

– Gelin kendisine verilen yağ-bal karışımı, şerbet, pekmez, hamur veya mayayı kapıya, kaynanasının şalvarının ağına sürer.

-Gelin ya da etraftakilerce yeni evinde kalıcı olsun diye bir çivi eşiğe, duvara ya da kapıya çakılır.

-Eşikte testi, bardak kırıp evin kapısını tekmeyle açar, eşiği öper, eve sağ taraftan sokulur.

-Gelin sağlam ve dayanıklı olsun, kötü etkilerden temizlensin diye eşiğe konan demir veya ateş üzerinden atlatılır.

-Gelin içeri girerken bir kaşığı arkaya fırlatır sonra kaynanasının koltuğunun veya bacağının altından geçer. Böylece kaynanasının sözünden dışarı çıkmaması sağlanmış olacaktır.

-Kapıdan girerken yol üzerine yastık, oklava gibi eşyalar konur. Gelinin bunları alıp yukarı çıkması halinde anlayışlı olduğu, görmeden geçmesi durumunda da bilgisizliği anlaşılmaya çalışılmaktadır. Gelinin anlayışlı, bilgili olması ondan aranan iyi huy, namuslu olma niteliklerinden hemen sonra istenen bir özelliktir.

 

Gelinin Oğlan Evine Girmesi

Sağ ayağı ile eşikten atlayarak giren gelin kaynanasının elini, eteğini ve kayınpederinin elini ayağını, evde bulunan diğerlerinin ellerini öper.

-Gelin, ailenin ve yakınlarının ağızlarına eritilmiş bal veya pekmez sürer, üzerlik tüttürülür.

-Gelin ocakbaşı ile evin bacasına yağ sürer, aş evine sokulup çıkarılır ya da sandalyede oturtulur. Gelin ibrikle evin dört tarafına su döker odasının kapısını üç kere açıp kapatır.

-Gelinle damada şerbet içirilir. Kız evinden getirilen ekmek, tuz, maya, tabak yerlerine yerleştirilir.

-Kaynana geline yağda pişmiş yumurta, yağlı ekmek yedirir. Gelinin kucağına erkek çocuğu oturtulur ya da yatağında yuvarlatılır.

-Gelinle damat bir odaya alınırlar. Yine evliliğin mutlu olmasını sağlamak için birlikte şerbet içerler. Damat geline yüz görümlüğü olarak para veya altın taktıktan sona birlikte dışarı çıkarlar.

Güvey arkadaşları tarafından akşam getirilmek üzere götürülür.

Kadınlar gelini görmeye gelirler. Gelin de orada bulunanların  ellerini öper. Oğlan evinin kadınları tarafından dışarı çıkarılarak öğüt vermek amacıyla türkülerle övülür.

 

Gelinin giydiği çizme

Çizmenin tabanı yazma

Gelinim mehleyi gezme

Hoş geldin gelin kadın

 

Gelin geldin evimize

Sevgi düştü gönlümüze

Bi yalınız oğlumuza

Hoş geldin gelin kadın

Oyunlar oynanarak düğün akşama kadar devam eder. Bugün gelenlere yemek verilir.

 

Düğün gününün buram buram hüzün kokan dakikaları, gelinin damat ve ailesi tarafından evden alındığı dakikalardır.  Baba evine veda edilir. Düğün yeni bir hayat demektir. Bunu iliklere kadar hissedileceği anlar eve veda edilen dakikalardır. Gelin alma adetleri vedasız ayrılığın olmayacağını anlatır. Aynı zamanda düğünlerin olmazsa olmaz ritüellerinden biridir.

 

Tüm eksikler tamamlanmıştır. Herkes eğlenmeye hazırdır. Gelin arabası da olması gerektiği gibi süslenmiştir. Tek eksik gelindir artık ve o da evde damat ve ailesi tarafından alınmayı bekliyordur. Damat tarafı arabalarla konvoy oluşturarak gelin evine gider. İsteğe bağlı müzik de size eşlik edebilir. İsterseniz davul zurna ile gidersiniz kız almaya, isterseniz Balkan müzisyenleriyle. Dilediğiniz müziği götürmekte özgürsünüz. Bu konu sizin tarzınıza ve beğenilerinize bağlı. Adet ilk zamanlarda damat ve ailesinin gösteriş yapması için başlamıştır. Nasıl kız alınacağı o zamanlar herkesin birbiriyle rekabet ettiği bir konu olmuştur.  Fakat zamanla vazgeçilmez geleneklerden biri haline gelmiştir.

 

Gelin evine varıldığı zaman önce seçtiğiniz müzik çalmaya başlar. Daha sonra topluca arabalardan inilir ve gelini alacak olan ekip kapıya doğru yönelir. Bu sırada gelin evinde bir kişi kapıyı açmamakla ve damadın ailesini zora sokmakla görevlidir. Damat tarafı nasıl kız alacaklarını, gelin tarafı ise kızı kolay kolay vermeyeceklerini kanıtlamalıdır. Bu süreç damat tarafı elini cebine atmadan bitmez.  Gelin ise babası tarafından beline bağlanan kırmızı kuşak ile bu sürede beklemektedir. Günümüzde kuşak bağlama pek kalmadı. Kırmızı kuşak istemiyor ama yine de adete bağlı kalmak istiyorsanız farklı model ve renkler deneyebilirsiniz.

Damat bütün maddi ve manevi zorlukları başarıyla geçtikten sonra gelinin babasından son bir kez izin ister ve gelin babasının koluna girerek eve veda eder. Gözyaşları burada sel olmaya başlar. Kına gecesinde zorla ağlatılan gelin, bu dakikalarda ağlamakta pek zorluk çekmeyecektir. Damat artık gelini koluna takmıştır ve geçmesi gereken tüm sınavları geçmiştir. Geriye nikah ve eğlence kalır.

 

Arabalara yaklaştıklarında damat tarafı şarkılara ve danslara başlar. Damat tebrik edilir ve sonra arabaya ilk gelin bindirilir. Kutlamalar eşliğinde düğün gününüzün programına göre yola çıkılır. Yeni hayata geçişin ve aileye veda edişin en can alıcı dakikaları geride kalmıştır artık. Yapmanız gereken tek şey huzur ve mutlulukla eğlenmektir.

 

Leave a reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

GelinAlma.net bir "Enver Yaman" projesidir. Site içeriği ve her hakkı saklıdır.